شهر و مدیریت شهری  

نوروز چیست وعلت شکوه وپایداری آن پس از قرن ها در چیست  ؟
    نوروز واژه مرکبی است از دو جزء " نو" و" روز " که به نخستین روز از اولین ماه سال خورشیدی گفته می شود . آئین های نوروزی درنزد همه ایرانیان پایه بسیارارجمندی دارد و یکی از یادگارهای برجسته ، بزرگ وشادی آفرین هزاران سال پیش است . که همیشه وهمواره با همان فروشکوه دیرین ودرآغاز سال نو خودنمایی می کند .       نورز بعنوان یادگارآئین باستانی نیاکان ما  با دل وجان ایرانیان بستگی تام دارد واین وابستگی و تعلق آنچنان استوار ، ریشه داروعمیق است که همواره نورروز پابرجا وجاودان بوده وخواهد بود .ازآنجائیکه  نوروزعیدی است که به قاطبه مردم تعلق دارد ، لذا همه عزیزش می شمارند وآن را گرامی می دارند  .
   به عقیده برخی ازصاحبنظران علت شکوه وپایداری نوروز ناشی ازآنست که نوروز جشن زایش وپیدایش انسان است بطوریکه امام جعفرصادق (ع ) می فرمایند : جشن نوروز جشن آفرینش آدمیان است .
   البته دربسیاری از نوشته ها آمده است که جشن نوروز یادگار برتخت نشستن جمشید شاه پیشدادی است . که به زعم برخی از مورخین مطلب یادشده  نمی تواند درست باشد، چراکه اتفاق فوق نمی تواند بعنوان یک پدیده خاص ونمادین برای هزاران سال بعنوان یک آئین درخور ستایش که با دل های مردم گره خورده است جاودان بماند ودردل ها پرتوافکن شود .
   در ایران باستان دوعید بزرگ دیگر وجود داشت یکی عید آفرینش در آغاز پائیز و دیگری عید باززایی وبرکت بخشی در آغاز بهار . عید باززایی درواقع به دوموزی ، خدای شهید شونده سومری مربوط بود ، این ایزد در پایان هر سال کشته ودر ابتدای سال دوباره متولد می شد و مردم  زایش دوباره او را جشن می گرفتند چراکه با  زایش او گیاهان ودانه ها می روئیدند .  به اعتقاد برخی حاجی فیروز نیز بازمانده آئین بازگشت ایزد شهید شونده یا سیاوش است . چهره سیاه او نماد بازگشت وی از جهان مردگان است ولباس سرخ او نیز نماد خون سرخ سیاوش وحیات مجدد وشادی او شادی زایش دوباره یی است که رویش وبرکت را باخود بهمراه می آورد .
  همچنین  سال نو به سبب اهمیت عمیقی که علاوه بر جنبه های مادی در هم تنیده با زندگی معنوی انسان داشته است ، سبب پدید آمدن یک رشته آئین ها وسنت های پربار وغنی گشته است که بنحوی شگفت آور در میان ماایرانیان بعنوان جلوه ای از کنش طبیعت پیرامون بروز کرده است .
   نوروز بیش از هر چیز نشان درک زمان است وتعلق به وقت معینی دارد . فهم زمان خود معلول تکاملی است که در فرهنگ ها وتمدن ها ی بشری رخ می دهد وآن ها را به گذران عمرواقف ومطلع می سازد .

آداب باشکوه ترین رویداد ملی وآئینی ما کدامند؟
نوروز همانند برگزاری جشن ،  مقدماتی دارد همانند خرید لباس ، تهیه شیرینی وآجیل ، خانه تکانی ، شتشوی فرشها، رنگ آمیزی خانه ، درست کردن سبزه و...که در هر شکلی دل مشغولی مردم در آستانه سال نو می باشد .
  دراین ایام همه منتظر ند تامهمترین واقعه سال وبزرگترین پیشامد خوشایند طبیعت را خوشامد بگویند ، وبا دلی مطمئن وروانی محکم واندیشه ای امیدوار به رستاخیزی که در پی است بپیوند ند .
   چشمگیر ترین کاری که خانواده ها وخاصه زنان ایرانی در نوروز انجام می دهند درست کردن سبزه است .

نوروز در کتاب آسمانی قرآن چه جایگاهی دارد ؟

   در قرآن آیات مختلفی اشاره به آفرینش دارند ازجمله آیه 3سوره یونس ، آیه 7سوره هود ، آیه 59 سوره فرقان ، آیه 4سوره سجده ، آیه 38  سوره قاف ، آ یه 4 سوره حدید وهمچنین آیه 54سوره اعراف که خداوند رحمان می فرمایند : " بدرستی که پروردگار شما آنچنان خدایی است که آفرید آسمان ها وزمین را در شش روز ، سپس برتخت جای گرفت " بطوریکه ازآیه فوق وسایر آیات - باتوجه به  تفسیر نمونه جلد ششم - برمی آید درروز ششم خلقت خداوند آدمیان را آفرید .  همچنین برتخت نشتن خداوند باریتعالی در ترجمه آیه فوق پس از روز ششم ،  همان روز نوروز است که روز آسایش وآرامش محسوب می شود .

از سفره هفت رقمی هفت سین چه می دانیم ؟

     بزرگترین جشن ملی ایرانیان اداب ورسوم خاصی دارد . چشمگیر ترین این مراسم شاید همان چیدن سفره هفت سین است که بنوعی اصلی ترین تکالیف  محسوب می گردد .   استاد پورداود سفره هفت سین را همان خوانی می داند که موجد خیر وبرکت است . عدد هفت که از زمان قدیم مقدس بوده است اشاره به هفت امشاسپندان ویا بزرگترین فرشتگان آئین مزدیسنا دارد .گفته می شود ابو ریحان سفره هفت رقمی هفت سین  را اززمان جم می داند .درباره هفت سین یا هفت شین دیدگاه های متفاوتی وجود دارد . برخی اعتقاد دارند هفت شین ازسابقه معتبرتری برخورداراست و" شمع ، شیرینی ، شربت ، شیر، شراب ، شکر وشهد " از اصالت بیشتری برخوردار باشد ولی از آنجائیکه خمر شراب در دین متعالی اسلام مذموم و  نهی شده و حرام می باشد ، هفت شین جای خود را به هفت سین داده است .
    ابو ریحان بیرونی در کتاب آثار الباقیه عن قرون الخالیه می نویسد هفت سین عبارت است از هفت قسم سبزه که برسر هفت استوانه در کنار خانه سبز می کردند .

آداب ورسوم ایرانیان  در لحظه تحویل سال نو چیست ؟

   تغییرات پرشتاب اجتماعی در نتیجه رشد سریع شهرنشینی وتبعات آن ازجمله تغییرهنجارهاوارزشها ورفتارهای جمعی ، هنوز در میدان سنت پایدار نوروز مجال دگرگونی پیدا نکرده است . بطوریکه هنوزهم درسفره عید علاوه برشیرینی وآجیل وتخم مرغ های پخته رنگی ، هفت سین هم چیده می شود که همان هفت سین سنتی است که " سیر وسرکه وسماق وسمنو وسیب وسپستان وسبزی "  را در برمی گیرد . همچنین  درکنار کتاب عزیزآسمانی قرآن ، آینه وظرفی از آب ماهی دار در سرتمامی سفرها  جلوه می یابد . هنوز رسم است همه افراد خانواده به هنگام تحویل سال برسر سفره می نشینند . وباغرش صدای توپ واعلام تحویل سال نو از طریق رادیو وتلویزیون ،  درمیان اهل خانه روبوسی وتبریک عید آغاز می شود .  وبزرگ خانواده به همگان عیدی می دهد وجملگی منتظر نخستین کسی می شوند که  با قدم های مهربان خود در خانه را بگشاید وبه همگان عید را تبریک بگوید .      
   همچنین مرسوم بود هنگام تحویل سال غیر از هفت سین وکتاب آسمانی ، نان ، یک کاسه آب حاوی برگ سبز ، یک شیشه گلاب و سبزه  علاوه برآجیل ،میوه شیرینی ، ماهی وتخم مرغ  در سفره قرارمی دادند  . علامت تحویل سال هم تکان خوردن برگ سبز روی آب بود  ویا چرخیدن تخم مرغ روی آینه ، شمعی که به نیت حفظ سلامتی افراد خانواده وروشنایی بخشی زندگی به آن ها افروخته می شد  باید تا آخر می سوخت  ونباید آن را  فوت می کردند  چون که اعتقاد داشتند عمررا کوتاه می کند البته  در صورت اجبار می توانستند  با دوبرگ سبز شمع را  را خاموش کنند .

سیزده بدر در آئین ما چگونه گرامی داشته می شود ؟

  همانطوریکه ایرانیان با چهارشنبه سوری به استقبال نوروز می روند در سیزده بدر که آخرین روزجشن های نوروزی است - و هرروز از دوازده روز نوروز بعنوان مطلع 12 ماه سالی که پیش رواست -  نوروز را بدرود می گویند . در این روز همه می خواهند سیزده نوروز بگذر د و زندگی عادی شان را شروع کنند .  
   اصل براین است که در این روز همه مردم از خانه بیرون بروند وسر به دامان کوه ودشت وصحرا بگذارند ورو به باغ وگل وبوستان بیاورند ودرکنار رود وچشمه سارها  ودامن سبز طبیعت بیتوته کنند . بدیت ترتیب ازروز دوازدهم که دید وبازدید های نوروزی تمام می شود همه به تهیه مقدمات سیزده بدر مشغول می شوند . وطبق عادت چند خانواده نزدیک باهم ، به سیزده بدر می روند . معمولا" غذای مورد نیاز سیزده بدررا از روزوشب قبل آماده می کنند وبا خود برمی دارند . فقط آش رشته را مرسوم است حتما" باید سرسفره سیزده بدر باشد در دامن طبیعت می پزند . همچنین وعده ناهارعموما" سبزی پلو با کوکو وقورمه سبزی است . درپایان روزسیزده بدر و تا پیش ازغروب آفتاب ،  درتمام نقاط ایران سبزه های زیبا ودلپذیر وخرمی راکه با دستان پراز عشق وعطوفت برای نوروز سبز کرده بودند و زینت سفره های نوروزی شان بود ،  به آب روان می اندازند تا دوباره همراه با جریان سیال آب به چرخه طبیعت باز گردد . 
   روی آوردن به طبیعت و سیزده بدر وایجاد ارتباط با آن نه به معنای دوری جستن از متن زندگی وحقیقت آفرینش است بلکه به منظور شناختی از سر صدق وگشودن دست ها وپاها وآشتی صادقانه انسان تنها وشهرنشین امروزی با طبیعت پیرامون ودورون ما است .

علل گرایش ایرانیان به نشاط وشادابی وجشن ها ی نوروزی چیست ؟

     آنگونه که از کهن ترین متون بازمانده اوستایی برمی آید . ایرانیان مردمی  دل زنده ، شجاع ومتهورو سرشار از میل به زندگی وامید وحرکت وتعالی بودند . مردمی که تداوم حیات،ترقی وتوفیق خودرا مدیون حملات وهجوم های مکرربه دشمنان دائمی شان بودند را نمی توانستند پس از تلاش های های خستگی ناپذیر واستیلا بردشمنان ، جشن های پیروزی وکامیابی مستمر شان را سهل ونادیده بگیرند . لذا شادی ها بطور اصولی بخش اجتناب ناپذیر از حیات ایرانیان باستان را تشکیل می داد وجشن های نوروزی نیز بگونه ای شکل سازمان یافته ونهادینه شده میراث  فرهنگ فوق در ایرانیان قلمداد می گردد  .لذا  جشن های نوروزی درهمه ابعاد ملی ومحلی همواره بروز وظهور  صورتی پسندیده و مقبول از نیازهای ذاتی انسان ها را برای خوب ماندن و خوب زیستن را به نمایش می گذارد  .

منابع :

- قرآن کریم
- مفاتیح الجنان
- نوحه خوان ، محمد حسین (1384) ، ازعیدنوروز چه می دانید ؟ ، تهران : نشر مدین
=============================================================

 نگارش ۲۰سفند ۱۳۸۹